Најавите дека во Македонија се разгледува можноста наставните часови да се скратат на 30 минути ја отворија дебатата за реалната состојба во училниците. Иако официјална одлука сè уште нема, самата идеја укажува на подлабок проблем со кој образовниот систем сè потешко се справува – намалената концентрација кај учениците.

Наставници од основното и средното образование со години укажуваат дека учениците сè потешко одржуваат внимание, особено на подолги и покомплексни наставни содржини. Во исто време, младите генерации растат во дигитална средина обележана со постојани нотификации, кратки видеа и брзи промени на содржини.

Photo by Nathan Cima on Unsplash

Што велат истражувањата?

Научните истражувања од последната деценија, особено по експанзијата на социјалните мрежи со кратка видео-содржина, укажуваат на јасна поврзаност меѓу интензивната употреба на паметни телефони и потешкотиите со внимание и концентрација.

Истражување спроведено од Karolinska Institutet во Шведска покажува дека честите дигитални прекини и навиката за брза стимулација имаат негативно влијание врз способноста за одржување фокус кај деца и адолесценти. Истражувачите укажуваат дека мозокот се адаптира на кратки интервали на внимание, што ја отежнува работата со подолги когнитивни задачи, како што е класичната настава.

Слични резултати се појавуваат и во други европски и светски студии, кои нотираат дека учениците навикнати на постојано дигитално стимулирање имаат потешкотии со слушање, читање и следење континуирана содржина.

Зошто токму 30 минути?

Поддржувачите на идејата за пократки часови тврдат дека тоа би можело да ја зголеми ефикасноста на наставата, бидејќи ќе се совпадне со реалниот капацитет на внимание на учениците. Според ова гледиште, подобро е пократок, но фокусиран час, отколку подолг период во кој учениците се ментално отсутни.

Сепак, дел од образовните експерти предупредуваат дека ваквата мерка може да претставува прилагодување кон проблемот, а не негово решавање.

Клучното прашање што се наметнува е дали скратувањето на часовите ќе придонесе за подобро образование или само ќе ја потврди немоќта на системот да се справи со дигиталната зависност.

Истражувањата укажуваат дека проблемот не е во времетраењето на наставата, туку во континуираните прекини на вниманието, навиката на брзи награди и отсуството на јасни правила за употреба на телефони за време на училишните активности.

Без паралелни мерки – како дигитална писменост, ограничување на мобилните уреди во училиштата и развој на вештини за концентрација – постои ризик пократките часови да ја намалат длабочината на знаењето, наместо да ја зголемат ефикасноста.

Досега не е јасно дали во Македонија постои сеопфатна анализа за концентрацијата и дигиталните навики на учениците. Исто така, не е познато дали евентуалната промена на должината на часовите се темели на научни истражувања или на практични потешкотии во секојдневната настава.

Додека институциите размислуваат за формални решенија, истражувањата укажуваат на едно: вниманието на младите не се губи случајно, туку како резултат на средина која постојано го прекинува фокусот.

Скратувањето на часовите на 30 минути може да донесе привремено олеснување, но без системски пристап кон дигиталната зависност и навиките на младите, постои опасност образованието да се прилагоди кон проблемот наместо да го надмине.

Прашањето не е колку трае часот, туку дали училиштето ќе успее повторно да го врати вниманието како основа на учењето.