Ако денес се прашуваш дали факултетот или средното училиште навистина те подготвуваат за пазарот на труд каде вештачката интелигенција (ВИ) ги менува правилата секој месец – не си единствен/а. Токму прашањето како младите да се подготват за професии што допрва ќе се појават и како да носат паметни одлуки кога ништо не е сигурно, беше главна тема на настанот „FutureX Summit 2026“, организиран од Институтот за комуникациски студии (ИКС) во Скопје.

ФОТО: ИКС
Говорниците од земјава и странство се фокусираа на вештините што реално ти требаат за да не те прегази времето: критичко размислување, финансиска и медиумска писменост, и способност да ја претвориш неизвесноста во своја предност.
Денес не е доволно само да знаеш да препознаеш лажна вест на ТикТок или Инстаграм. Според д-р Жанета Трајкоска, директорка на ИКС, младите мора да научат стратешки да размислуваат за иднината, да ги поврзат податочната и финансиската писменост со лидерството, и да не гледаат на промените како на закана, туку како на простор за нови одлуки.
На истата линија беше и Рамила Кафаџи Заде од УНЕСКО Катедрата за писменост за иднината во Холандија, која објасни дека оваа вештина значи да не се плашиш од непознатото и постојано да ги преиспитуваш сопствените претпоставки за тоа „како треба да изгледа животот и кариерата“.
Професорката Татјана Хорват од Словенија го сумираше главниот предизвик на денешното образование: како да развиеме вештини за подобри одлуки кога не можеме да ја предвидиме иднината? Одговорот, според неа, не е во традиционалното учење за предвидлив свет, туку во флексибилноста и отвореноста кон нови компетенции.
Министерката за образование и наука, проф. Весна Јаневска, порача дека реформите одат во насока на поврзување на знаењето со реалната работа преку дуалното образование, но и развивање креативност, етика и критичко размислување.
Од академски агол, на панелот „FutureX дијалог“, проф. Кирил Барбареев од Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип и д-р Александра Дединец од ФИНКИ (дел од тимот на проектот „Везилка“) дискутираа за тоа како наставата конечно да почне да поттикнува самостојно размислување, но и каде е границата меѓу алатките со вештачка интелигенција и здравата човечка процена.
Претприемачот Данчо Димков сподели конкретни совети за тоа како еден студент може уште за време на студиите да идентификува кому му е потребна неговата вештина и да го најде својот прв клиент. Словенечкиот консултант за иновации, Томаж Павлица, пак, предупреди на стапицата во која паѓаат и големите компании – игнорирањето на знаците дека е време да го смениш начинот на кој работиш.
Самитот се затвори со искуствата на студентите од Македонија, Словенија и Австрија кои беа дел од петмесечната онлајн Академија за подготвеност за иднината (FutureLit), каде работејќи во меѓународни тимови креирале реални сценарија за иднината.