Република Северна Македонија подготвува радикален пресврт во борбата против пушењето. Новиот Предлог-закон за заштита од пушење, кој ќе почне да се применува од 1 март 2026 година, не само што ја проширува забраната за пушење, туку воведува и целосна војна против никотинот – во просторите, медиумите, продавниците и културата.

Ова не е само закон за цигари. Тој ги опфаќа електронските цигари, вапингот, загреаниот тутун, никотинските кесички и сите уреди што создаваат пареа или чад.

Илустрација: ВИ

1. Каде веќе нема да смее да се пуши?

Новите правила го прават речиси невозможно да се пуши во секојдневниот јавен живот.

Пушењето ќе биде забрането во:

• сите кафулиња, ресторани, барови и дискотеки
• сите работни места, канцеларии и фабрики
• таксија, автобуси, возови, авиони
• студентски домови, факултети, школи, градинки
• аеродроми, станици, пазари, трговски центри
• згради на општини, судови, министерства
• дури и во сопствен автомобил ако внатре има дете

Дозволено ќе биде пушење само:

• на отворени тераси што се отворени од најмалку 3 страни
• без стакла, фолии или пластични прегради
• и физички одделени од непушачкиот дел

Ова е крај на „полузатворените“ тераси со најлони и греалки што досега беа легална дупка.

2. Крај на културата на пушење на интернет

Законот оди многу подалеку од просторите – тој ја таргетира и поп-културата.

Се забранува прикажување на пушење во:

• Интернет просторот воопшто
• подкасти
• видеоигри
• инфлуенсерски содржини
• телевизиски емисии

Освен ако не е уметнички неопходно за возрасна публика – и дури и тогаш мора да има предупредување дека пушењето е штетно.

Ова значи дека инфлуенсер со vape во кадар станува незаконоско. Ова до сега беше редовна пракса. Инфлуенсерите постојано пушеа за време на емисии.

3. Забранети се и вкусовите – goodbye strawberry vape

Сите ароми и вкусови се забрануваат:

• ментол
• овошје
• слатки
• ванила
• јагода
• сите освен „вкус на тутун“

Ова важи и за:

• цигари
• електронски цигари
• течности
• никотински кесички
• загреан тутун

Ова директно го погодува најпопуларниот никотин кај младите.

4. Како ќе изгледа купувањето цигари?

Забрането е:

• да се продаваат цигари на парче
• да има автомати
• да има онлајн продажба
• да бидат изложени на полици
• да има реклами или брендирање

Продавачот смее само да има црн список на бела хартија со име и цена .

Ако кафуле дозволи пушење:

• казна до 5.000 евра
• затворање на локалот до 3 месеци

Ако граѓанин пуши каде што не смее:

• 100 евра веднаш
• до 300 евра преку суд

Дури може да добиеш и општествено корисна работа како казна.

4. Како стои Македонија во споредба со регионот и Европа?

Македонија со овој закон станува по рестриктивна и од Германија и од Словенија.

Ова е блиску до моделот на Австралија и Нов Зеланд.

Новиот Предлог-закон за заштита од пушење не е „балканска верзија“ на европските правила – тој е речиси целосно преземен од најрестриктивниот јавно-здравствен модел во ЕУ и Светската здравствена организација (СЗО).

Во суштина, Македонија со овој закон излегува од балканската пракса и влегува во таканаречениот “tobacco endgame” модел – стратегија што ја користат земји како Словенија, Ирска, Финска, Холандија и Нов Зеланд, каде целта не е „помалку пушење“, туку постепено исчезнување на пушењето од општеството.

Тоа јасно се гледа од структурата на законот: тој не се фокусира само на заштита од чад, туку го таргетира целиот екосистем на цигарите – од кафулиња и улици, до TikTok, фестивали и студентски домови.

Законот е најблиску до она што во Европа се нарекува “comprehensive smoke-free policy” – модел што не дозволува:

• пушачки простории,
• пушачки тераси затворени со најлони,
• „vape-зони“,
• ни културно прикажување на пушење како нормално однесување.

Ова е истата логика што ја користи Словенија:
нема „делумно дозволено“, туку или е забрането или не е.

Но македонскиот предлог оди дури и чекор подалеку од Словенија, затоа што:

• забранува вкусови во вапинг и никотински производи,
• забранува инфлуенсери и онлајн содржини да прикажуваат пушење,
• забранува тутунската индустрија да спонзорира култура, спорт или настани.

Тоа е типично за земји како Финска и Холандија, каде тутунот е третиран како социјално штетен производ, слично на дрога или коцкање.