Голем дел од корисниците на стипендии за студирање во странство, и покрај обврската, останале да работат надвор од Северна Македонија. Ниту еден од студентите кој не се вратил во државава согласно договорот склучен за доделување на стипендијата, не ја вратил сумата предвидена во договорот. Министерството за образование и наука (МОН) не ја активирало потпишаната меница како гаранција за преземената обврска ниту еднаш, иако во последните 13 години за додипломски и постдипломски студии во странство на државна сметка се одвоени помеѓу 10 и 25 милиони евра.

Photo by Redd F on Unsplash

Ова го покажуваат резултатите од Анализите на Независниот академски синдикат (НАкС) за исплатливоста на стипендирањето студенти на прв, втор и трет циклус студии на еден од првите 100 универзитети од Шангајската листа.

Државата преку МОН фрла пари за образување на кадри кои потоа, наместо во татковината, работат и придонесуваат за економски развој на други земји.

„Во последно време нема некој од политичарите кај нас да не ја истакнувал штетноста и последиците од одливот на младите од државава, таканаречениот ‘brain drain’, која како чума се надвисна над Македонија. За жал, ние, како ретко која земја во светот, во последните најмалку 10 години го поттикнуваме тој ‘brain drain’ и тоа со државни пари“, рече во своето воведно обраќање универзитетскиот професор Виктор Стефов, еден од авторите на анализата.

Конкурс за стипендирање на македонски студенти кои ќе се запишат на некој од најдобрите универзитети во светот, Министерството за образование објавува од 2010 година за постдипломски, односно од 2013 година за додипломски студии.

Сепак, во ниту еден закон не е определен „посебниот интерес“ на земјава за конкретни студии или градење на конкретен кадар како основа за доделување на стипендиите за студирање во странство. Во Правилникот за видот на студентските стипендии не е направено раздвојување на генералните и посебните критериуми, ниту пак се прецизирани критериумите, што би овозможило јасно рангирање на кандидатите.

Најголем дел од студентите што заминале да студираат во странство, иако имаат обврска по завршување на студиите да работат во Македонија најмалку две години, не го сториле тоа, ниту пак МОН направило напори да ги врати дома.

Чии туѓи економии и администрации ги развива Македонија со својот скромен буџет?

Анализата на НАкС содржи податоци добиени од МОН, иако авторите на публикацијата се пожалија дека министерството не ги доставило сите побарани информации. Во отсуство на официјални податоци, авторите биле принудени информациите за тоа каде работат студентите што ги стипендирала државата да ги бараат, како што рекоа, „детективски“ – преку социјални мрежи и професионални платформи како „LinkedIn“ и „ResearchGate“.

Од вкупно 61 стипендија за прв циклус студии во странство кои биле доделени во периодот помеѓу 2013 и 2016 година, и покрај обврската да се вратат и да работат во земјава, 41 студент, односно над 67 отсто, останале да работат во странство.

Најголем дел од студентите во овој период биле пратени на студии од прв циклус во Британија (вкупно 35 луѓе), а потоа во САД, ЕУ, Израел и Швајцарија.

„Чудно е што е пратен човек да студира во Израел. И чудно е што во Европа се пратени 9 лица, иако Европската унија е онаа кон којашто се стремиме како земја“, рече професорката Мимоза Ристова.

Целосниот текст најдете го на Мета.мк