Кога размислуваме за „богати млади во Европа“, интуицијата нè води кон канцелариите во Копенхаген, Амстердам или Париз. Таму платите се високи, стандардот е врвен, а социјалната држава е силна. Но, ако отидеме под површината на официјалните статистички податоци за нето-богатството, сопственоста на имот и расположливиот доход, ќе видиме малку поразлична слика.

Европа е економски поделена на два радикално различни света за младата популација (оние на возраст од 15 до 29 години): богат Запад со големи примања, но нула сопственост, и сиромашен Југ и Исток со ниски примања, но поголема сопственост на недвижности.

Парите на младите: Каде е вистинскиот кеш?

Ако богатството го мериме строго преку расположлив доход по глава на жител (пари кои остануваат по даноци и социјални трансфери), младите во Скандинавија, Луксембург, Холандија и Германија се апсолутни победници.

Според официјалните извештаи на Евростат (Eurostat, 2025/2026), Словенија, Чешка и земјите од Бенелукс имаат најниска стапка на млади изложени на ризик од сиромаштија. На пример, во Словенија само 10.6% од младите се соочуваат со овој ризик, додека во Македонија оваа бројка е преку 30%.

Сепак, тука се појавува првиот сериозен проблем за западната младина: трошоците за живот. Истиот извештај на Евростат за станбени услови нотира дека во Данска дури 28.9% од младите страдаат од „преоптовареност со трошоци за домување“ – што значи дека трошат над 40% од својот расположлив доход само за да платат кирија и сметки.

Големиот парадокс: Кој поседува имот?

Кога зборуваме за сопственост (капитал и недвижности), мапата на Европа целосно се превртува. Западноевропските млади се „богати со доход, но сиромашни со имот“ (Asset-Poor, Income-Rich).

• Најмала сопственост кај младите: Во Германија, Данска, Шведска и Холандија. Младите на Западот масовно живеат под кирија. Како што нотира германското биро за статистика (Destatis, 2025), пазарот на недвижности е толку скап што помладите генерации се речиси целосно истиснати од него. Нивното богатство не е во тули, туку во инвестициски фондови или банкарски депозити, но и тие се концентрирани кај мал процент од елитата.

• Најголема сопственост кај младите: Во земјите како Хрватска, Романија, Бугарија, Грција и Македонија. Иако овие земји имаат високи стапки на млади во ризик од сиромаштија (Романија води со 30.8% според Евростат, 2025), младите тука статистички живеат во домови кои се во сопственост на нивните семејства.

Статистички факт: Според податоците на Евростат, просечната возраст на која младите го напуштаат родителскиот дом во Финска е само 21.4 години, а во Данска 21.7 години. На спротивниот крај се Хрватска со 31.3 години, Грција со 30.7 и Италија со 30.1 години. Според податоците Македонија овде е „лидер“ со просечна возраст на напуштање на домот од 32.1 години.

Што ни кажува ова? Младите на Југот и Истокот имаат „покрив над глава“ кој вреди десетици или стотици илјади евра, но тоа богатство е заробено во недвижност која не генерира кеш (ликвидност). Тие имаат имот, но немаат пари за живот. На Западот, младите имаат пари за живот, но се дават во кирии и немаат свој имот.

Од кои години почнуваат да работат и од каде им се парите?

Изворот на средства за младите во Европа открива две сосема различни култури на капитал.

1. Западен модел: Студентска работа и финансиска независност

На Северот и Западот (Данска, Холандија, Германија), младите почнуваат со работа исклучително рано, уште на 15 или 16 години. Данскиот модел на социјална помош за студенти (SU) во комбинација со флексибилен пазар на труд им овозможува на младите сами да заработуваат за своите потреби. Нивните средства доаѓаат директно од пазарот на труд и државните стипендии.

2. Југоисточен модел: „Мама и тато“ како главен инвестициски фонд

На Балканот и Медитеранот, младите влегуваат на пазарот на труд многу подоцна – често дури по 24 или 25 години, по завршувањето на факултетот, главно поради високата младинска невработеност. Нивните средства и нето-богатство не се резултат на заштеда од плата, туку на меѓугенерациски трансфер (наследство). Капиталните средства (станови, куќи, земјиште) се стекнуваат преку родителите, бабите и дедовците.

Заклучок: Кој е навистина најбогат?

Ако под богатство подразбираме финансиска слобода, флексибилност и висок месечен доход, тогаш младите во Швајцарија, Луксембург, Словенија и Холандија ја водат играта. Тие имаат сигурност и системи кои ги штитат од екстремна сиромаштија.

Но, ако под богатство подразбираме нето-активи без долгови (домови без огромни хипотеки), младите од Исток и Југ имаат сериозна предност, иако таа е прикриена зад ниските плати и долгото живеење во детската соба. Сликата е јасна: Западот заработува повеќе, но Истокот и Југот поседуваат повеќе од својот простор за живеење – макар тоа значело и делење на истиот со родителите до триесеттите години.