Сите знаеме барем една личност што сонува за билет во еден правец кон Германија или Шведска. Муабетот за „brain drain“ (одлив на мозоци) ни е секојдневие. Но, дали некогаш сте слушнале за „brain gain“ или прилив на мозоци? Тоа е оној феномен кога младите, образовани и амбициозни луѓе решаваат да ги спакуваат куферите – и да се вратат дома.

Звучи како научна фантастика за Балканот, но една европска држава веќе го живее ова сценарио. Полска, земјата од која пред само десетина години младите масовно бегаа во потрага по подобра плата, денес ги враќа назад своите таленти.

Еве како им успеа и што може Македонија да научи од нивниот пресврт.

Photo by Natalia Gasiorowska on Unsplash

Полското чудо: Од празни градови до ИТ хабови

Кога Полска влезе во Европската Унија во 2004 година, се случи егзодус. Стотици илјади млади луѓе заминаа барајќи повисок стандард. Но, денес сликата е целосно променета. Според податоците, миграциското салдо на Полска е позитивно веќе седма година по ред, што значи дека повеќе луѓе се враќаат или доаѓаат, отколку што си заминуваат.

Што се смени? Економијата. Полска стана една од најбрзо растечките економии во Европа, достигнувајќи вредност од над 1 трилион долари. Животниот стандард рапидно се приближува кон оној на западноевропските земји, додека државата бележи континуиран раст со децении. Варшава, Краков и Вроцлав станаа сериозни технолошки и стартап центри каде новата генерација претприемачи се враќа по студирањето и работата во странство за да отвори свои бизниси.

Не е само до патриотизмот, туку до системот

Младите Пољаци не се враќаат дома само затоа што им недостига домашната храна. Се враќаат затоа што системот почна да работи за нив.

Еве што ги привлече назад:

• Реални можности за кариера: Платите во ИТ секторот, финансиите и инженерството станаа сериозно конкурентни на европските.

• Силни институции и стабилност: За разлика од многу други земји, Полска одржа економска отпорност дури и за време на глобалните кризи во 2008 година и за време на пандемијата.

• Простор за иновации: Технолошката сцена во Полска нуди можности за инвестиции и развој кои пред една деценија беа незамисливи.

Кога државата ќе ти понуди систем во кој твојот труд се вреднува, кога институциите се стабилни и кога гледаш дека имаш иднина – купувањето повратен билет станува најлогичниот чекор.

Може ли ова да се случи во Македонија?

Апсолутно. Трендот на иселување не е природна катастрофа што не може да се спречи. Тоа е реакција на нефункционален систем.

Примерот на Полска ни покажува една клучна лекција: младите сакаат да живеат дома, под услов домот да им нуди нормален живот. Ако успееме да го смениме фокусот кон градење стабилна економија, искоренување на корупцијата и создавање услови каде знаењето (а не врските) ќе те носи напред, Македонија може да го доживее истиот „brain gain“.

Имаме талентирани млади луѓе низ целиот свет кои собираат знаење од врвни универзитети и компании. Нивната желба да придонесат за својата земја постои. Наше е да почнеме да го градиме системот што ќе ги пречека на аеродром. Не треба да ја измислуваме топлата вода – треба само да видиме што направија оние кои веќе успеаја.