Младите секогаш имаат место во предизборните ветувања, но реализацијата изостанува – малку отворени младински канцеларии, институционални игнорирање, разочараност.

Ова е дел од заклучоците кои ги нуди вештачката интелигенција на прашањето што ветуваат и што реализираат македпонските политичари за младите.

За да ги придобијат младите гласачи на локални избори, политичарите треба да понудат конкретни и релевантни политики, програми и пристапи што директно одговараат на нивните потреби и амбиции. Еве неколку клучни области:

1. Вработување и економски можности

Програми за младинско вработување и практикантство.

Поддршка за стартапи и мали бизниси, со финансиски стимулации и обуки.

Локални центри за обука и преквалификација за современи работни позиции (ИТ, дигитални вештини).

2. Образование и личен развој

Подобрување на квалитетот на училиштата и факултетите на локално ниво.

Субвенции за курсеви, јазици и дигитални алатки.

Поддршка за културни и научни проекти на млади.

3. Младинска инфраструктура и простор

Креирање на младински центри, креативни хабови и простори за социјализација.

Поддршка за спортски и културни активности, бесплатни или со пониски цени за младите.

4. Вклучување во одлуки

Фото: Мета

Формирање младински совети во општините.

Можности за младите да учествуваат во креирање политики преку јавни дебати и форуми.

Транспарентни процеси каде гласот на младите има видлив ефект.

5. Зелен развој и одржливост

Еколошки иницијативи, вклучување на млади во урбанистички планови.

Инвестиции во зелени зони, велосипедски патеки, јавен превоз.

6. Дигитализација и иновации

Брз и достапен интернет во целата општина.

Поддршка за технолошки проекти, хакатони, иновациски натпревари.

Модерни е-услуги за полесно комуницирање со општината.

7.Животен стандард и домување

Програми за достапни станови за млади семејства.

Субвенции за реновирање и енергетска ефикасност.

Важно: Младите не сакаат само ветувања – тие бараат транспарентност, реални планови и механизми преку кои можат да ја следат реализацијата.

ИКС: Потребна поголема медиумска вклученост на младите

Младите не сакаат сдамо ветувања – бараат транспарентност, реални планови и реализација

Еве една анализа на ветувањата и активностите насочени кон младите во Македонија, фокусирана на периодот до локалните избори (општински и парламентарни):

Учеството и застапеност на младите

Во локалните избори 2021 година, само 3% од кандидатите за градоначалници беа млади (под 29 години), а само двајца беа избрани. Повеќето предложени млади беа предложени во урбани центри, не во градските средини.

На парламентарните избори 2024, само 14,6% од кандидатите беа меѓу 18‑29‑годишни, a изборните мерки или платформи речиси и да немаа конкретен акционен план, буџет или индикатори за следење

Заклучок:

Младите остануваат сериозно недоволно застапени како кандидати, и вклучени како креатори на политики – што ја подгрева нивната политичка пасивност и чувство дека се маргинализирани.

Платформи и ветувања за младите

Министерството за социјална политика, демографија и млади води иницијативи:

Донаторска конференција (јануари 2025), со фокус на поддршка на инфраструктура, формирање локални младински совети, обуки, и поддршка за млади талентирани и повратници во земјата

Конференција во Охрид (април 2025) акцентираше улогата на младите како двигатели на одржлив развој и потребата од вклучување преку локални младински совети

Во ноември 2024, беа најавени следните мерки за млади:

-студентски ваучери од 550 € за електронски уреди;

-фонд од 10 милиони евра за младинско претприемништво;

-500 најдобри студенти гарантирано работно место во јавния сектор;

-поддршка за млади лекари, земјоделци и ИТ сектор;

-обнова на програмата “Купи куќа за млади” и поддршка за започнување семејство и домување

Што ветија победниците на овие избори за младите и студентите?

Имплементацијата на мерките ја нема во реалност

Кога станува збор за имплементација, ситуацијата не е розова.

Според анализата на Atlantic Council, иако се ветуваат политики, нема реална имплементација: само 12% од општините имаат младински совети, а само 11% отворија младински канцеларии; и само 69% назначија официјални лица за млади. Нема посветен буџет, индикатори или транспарентност

Според Вестминстер фондацијата, сите програми до 2024 година имаат ограничени мерки: често се опфатени образование и економија, но без конкретен план за имплементација или средства

Клучни проблеми

Пасивност и омаловажување на младите – само 2,5–3% од избраните (градоначалници, пратеници) се млади

Недоволна институционализација – многу мал број општини ги формирале локалните младински совети и канцеларии како што предвидува Законот и Стратегијата 2023–2027

Разочараност кај младите – анкетите покажуваат дека само околу 17–31% гледаат позитивен развој на државата и не веруваат дека нивниот глас може да влијае

Недостаток на акционен план – ветувањата често се без рокови, индикатори или јасни одговорни институции.

Препораки за политичарите: што треба да понудат на младите

Конкретни, проверливи политики – примери: фондови, ваучери, фондови за домување, но со дефинирани рокови, индикатори и буџет.

Институционална имплементација – секоја општина да формира младински совет и канцеларија, да има посебен буџет и обука на службеници.

Вклучување во креирање политики – организирање дебати, независни младински форуми, вклучување во буџетирање и локални одлуки.

Повратници – поврзани мерки – поддршка за повратниците, поддршка за работа и домување кои ја ублажуваат миграцијата (brain drain).

Ментално здравје и социјална поддршка – менталното здравје е алармантен проблем, потребна е превенција и интервенции во училиштата и за младите

Додека политичките партии ширум  собираат политички бодови преку ветувања и декларации за младите, нивниот реален импакт засега е ограничен. Без конкретна реализација, институционална структура и видлив јавен резултат, многу од ветувањата остануваат клишеа. Младите очекуваат реални чекори, мерливи резултати и вистинско влијание — и политичките актери мора да ја исполнат таа празнина.