Резултатите од ПИСА 2025 покажаа дека македонските 15-годишници продолжуваат да се соочуваат со сериозни потешкотии во совладувањето на основните компетенции по природни науки, писменост и математика.

Според остварените просечни бодови, учениците од Македонија се наоѓаат далеку под просекот на земјите од ОЕЦД:

• Природни науки: Македонските ученици освоиле просечно 378 бодови (просекот на ОЕЦД е 482 бода).

• Математика: Постигнат е просек од 380 бодови (просекот на ОЕЦД е 463 бода).

• Писменост: Просечниот резултат изнесува скромни 357 бодови (просекот на ОЕЦД е 461 бод).

• Дигитално решавање проблеми (Компјутерско размислување): На новиот тест за решавање проблеми во дигитално опкружување, нашите ученици оствариле 389 бодови (наспроти просекот на ОЕЦД од 500 бодови).

Посебно загрижува податокот дека дури 55,8% од учениците во Македонија се дефинирани како „ниски перформери“. Тоа значи дека повеќе од половина од 15-годишниците во земјава не го достигнуваат ниту базичното Ниво 2 на функционална писменост во сите три основни области (наука, читање и математика). Од друга страна, учениците со врвни резултати (Ниво 5 или 6) во Македонија се под 1% (поточно 0,9%).

Споредено со претходниот циклус од 2022 година, Македонија бележи дополнителен пад од 9 бода во математика, додека резултатите по наука и читање остануваат на речиси истото, ниско ниво (со пад од по 1 бод).

Вештачката интелигенција: Помагало или пречка во учењето?

Еден од најинтересните и најактуелните сознанија во извештајот ПИСА 2025 се однесува на употребата на вештачката интелигенција (АИ) и дигиталните алатки во образованието.

Истражувањето потврдува дека учениците кои изјавиле дека НЕ користеле вештачка интелигенција за пишување содржини и училишни задачи оствариле подобри резултати од оние кои редовно ја користеле АИ за оваа намена.

Како што истакнуваат авторите на извештајот: „Исто како што не стануваме физички подготвени гледајќи спорт, така и учењето не се случува со просто конзумирање содржини, туку со когнитивен напор на умот со новиот материјал.“ Доколку технологијата ја замени мислата наместо да ја поттикне, таа го кочи развојот на ученикот.

Сепак, извештајот посочува дека АИ не е апсолутен непријател, туку сè зависи од начинот на употреба:

• Учениците кои ја користеле АИ како поддршка за учење (на пример, за подобро разјаснување концепти) и кои во училиште биле обучени како да ја проценуваат точноста и квалитетот на информациите генерирани од АИ, покажале подобри резултати од оние кои ја користеле технологијата без никакви упатства.

• Претераната употреба на дигитални уреди за забава за време на часовите драстично го намалува успехот и претставува главен извор на дефокусирање во училниците.

Глобален пад на резултатите – барање итни реформи

Резултатите за Македонија се дел од поширок, глобален негативен тренд. ПИСА 2025, кој опфати над 760.000 ученици од 91 земја, забележа најнизок историски просек меѓу земјите на ОЕЦД во математика и читање. Највисоки постигнувања во сите области повторно покажаа азиските системи како Сингапур, Кина (регионите Б-С-Ј-З), Јапонија, Јужна Кореја, Тајван, но и европските земји како Естонија и Обединетото Кралство.

Генералниот секретар на ОЕЦД, Матијас Корман, порача дека пресвртот во овие негативни трендови е итен:

„Најуспешните образовни системи се фокусираат на помал број области, но со поголема длабочина, инвестираат во наставниците и обезбедуваат насочена поддршка за учениците на кои тоа им е најпотребно. Технологијата и АИ можат да го зајакнат учењето, но само кога се користат со јасна цел, а не како замена за внимание, труд и разбирање.“