По повод 35-годишнината од независноста на државата, Државниот завод за статистика (ДЗС) објави јубилеен преглед на демографските, економските и социјалните промени од 1991 година до денес. Податоците цртаат јасна слика за тоа колку се промени животот на младите: од драматичен скок во високото образование и дигитализацијата, до парадоксите на животниот стандард, платите и куповната моќ.
Денес младите се значајно по образовани од своите родители – во 1994 година само 8% од населението со факултет
Еден од навпечатливите трендови во изминатите три и пол децении е драматичниот пораст на бројот на дипломирани студенти и лица со високо образование.
-
Дипломирани студенти: Додека во 1991 година годишно дипломирале околу 3.400 студенти, овој број доживува раст по 2005 година, достигнувајќи го врвот во 2008 година со над 10.800 дипломирани. Во последните години оваа бројка се стабилизира на околу 7.000 до 7.500 дипломирани годишно.
-
Магистри и доктори на науки: Во 1991 година во целата земја имало едвај 100-тина магистри и околу 90 доктори на науки. Денес, годишно магистрираат близу 1.600 до 1.700 лица, а докторска дисертација бранат околу 200 до 250 кандидати.
-
Образовна структура на населението: Податоците од пописите покажуваат дека во 1994 година само 8,7% од населението над 15 години имало високо образование. До Пописот во 2021 година, овој процент се зголеми на 19,6%. Во истиот период, учеството на лицата со само основно образование падна од 33,4% на 27,8%.
Бројката на невработени паднала за 3 пати, а разликата меѓу богатите и сиромашните се намалила
Споредбата на пазарот на труд и економскиот стандард меѓу почетокот на независноста и денес покажува големи структурни поместувања:
-
Стапка на невработеност: Во доцните 90-ти и раните 2000-ти години, стапката на невработеност достигнуваше драматични 37% до 38%. Денес, невработеноста е падната на историски најниско ниво од околу 11% до 12%.
-
Плати и сиромаштија: Номиналните и реалните нето-плати бележат континуиран раст, особено по 2018 година. Во исто време, релативната стапка на сиромаштија намали од 27% во 2010 година на околу 21,9% во соодветните скорешни мерења. Расподелбата на приходите (Џини коефициентот) исто така покажува подобрување – од високи 40,9% во 2010 падна на под 30%.
-
Стандард и трајни добра: Разликата во опременоста на домаќинствата е очигледна. Во 1995 година, едвај 46,5% од домаќинствата поседувале автомобил, а само 3,1% машина за миење садови. Денес, над 71% имаат автомобил, а над 45% машина за садови.
-
Број на автомобили: Во 1991 година имало околу 122 патнички автомобили на 1.000 жители, додека денес тој број е речиси тројно поголем и изнесува над 330 автомобили на 1.000 жители.
ДИГИТАЛНА ГЕНЕРАЦИЈА: Младите ги рушат сите рекорди на интернет
За разлика од 90-тите кога дигиталната технологија беше непозната за пошироката јавност, денешните млади живеат во речиси целосно поврзано општество:
-
Во возрасната група од 15 до 24 години, дури над 98% се редовни корисници на интернет.
-
Кај учениците и студентите, стапката на користење интернет ги надминува 99%.
-
Исто така, над 97% од бизнисите во земјата имаат постојан пристап на интернет.
ДЕМОГРАФСКИ АЛАРМ: Постара нација и намален природен прираст
И покрај позитивните трендови во образованието и технологијата, податоците за демографијата носат сериозно предупредување за иднината на младите:
-
Стареење на населението: Просечната возраст на населението во 1994 година изнесувала 32,9 години, додека денес надминува 41,8 години.
-
Наталитет: Во 1994 година имало над 31.400 живородени деца, додека во последните години таа бројка е речиси преполовена и паѓа под 16.000 живородени годишно.
-
Возраст на мајките: Просечната возраст на мајката при раѓање на првото дете се поместила од 23,5 години (во 1994) на над 28 години денес.
За 35 години независност, Македонија трансформативно се промени. Денешните млади се поискусни со технологија, повеќе се образуваат и имаат значително поголем пристап до пазарот на труд во споредба со високата невработеност од минатото. Сепак, предизвиците со демографското стареење, иселувањето и реалната куповна моќ остануваат клучни прашања за следните децении. Нека е честит денот на независноста на Македонија!
