Социјалните мрежи одамна не се простор резервиран само за возрасните. Денес, милиони деца ширум светот секојдневно користат платформи како Instagram, TikTok, YouTube и Snapchat, иако повеќето од нив се помали од 13 години. Но, во пракса, ова правило најчесто се сведува на едноставно внесување датум на раѓање – без реална проверка. Токму поради тоа, сè повеќе држави решаваат да интервенираат со закон.

Имаат ли социјалните мрежи механизми за заштита на децата?

Големите платформи тврдат дека имаат развиени механизми за заштита на децата. Instagram и Facebook автоматски ги прават профилите на корисниците под 16 години приватни и ограничуваат кој може да им испраќа пораки. TikTok воведе лимити за директни пораки, livestream и рекламирање за помладите корисници, додека YouTube нуди посебна апликација – YouTube Kids – со филтрирана содржина и без персонализирани реклами.

Сепак, клучниот проблем останува ист: возраста се проверува само декларативно. Малолетниците лесно ги заобиколуваат правилата, а платформите ретко бараат личен документ или реална потврда од родител. Иако некои компании експериментираат со вештачка интелигенција за проценка на возраст, овие системи сè уште не се широко применети.

Малолетниците ќе можат да користат ТикТок само еден час дневно

Зошто државите воведуваат забрани?

Поради зголемените докази за негативното влијание врз менталното здравје на децата – анксиозност, зависност, нарушена самодоверба, сајбер-булинг и изложеност на несоодветна содржина – владите сè почесто оценуваат дека саморегулацијата на платформите не е доволна.

Австралија веќе воведе целосна забрана за користење социјални мрежи за деца под 16 години. Eвропските земји главно се движат кон зголемување на возрасната граница и задолжителна родителска согласност. Во САД, федерални и државни закони се во различни фази на усвојување, со фокус на ограничување на пристапот и зајакнување на одговорноста на компаниите.

И покрај тоа, организации како UNICEF предупредуваат дека самите забрани не се магично решение и дека без едукација, дигитална писменост и подобар дизајн на платформите, децата можат да бидат турнати кон уште понесигурни онлајн простори.

Каде е Македонија во оваа приказна за забрана на социјалните мрежи?

Во Македонија засега не постои посебен закон што директно го ограничува користењето на социјалните мрежи според возраста. Се применуваат општите правила за заштита на лични податоци и правата на детето, но без конкретни механизми за контрола на дигиталните платформи.

Австралија ги забранува социјалните мрежи за деца под 16 години

Во пракса, најголемиот товар паѓа врз родителите и училиштата. Експертите предупредуваат дека без јасна државна стратегија за дигитална безбедност на децата, Македонија ризикува да заостанува зад европските трендови. Сè почесто се отвора прашањето дали земјата треба да следи модели со построги возрасни ограничувања или, пак, да инвестира во системска едукација и партнерство со платформите.

Додека платформите ветуваат подобри алатки, а државите воведуваат построги закони, суштинското прашање останува отворено: како да се заштитат децата без целосно да им се одземе пристапот до дигиталниот свет? Одговорот, според експертите, најверојатно лежи во комбинација од закон, технологија и едукација – три столба без кои безбедното детство во дигиталната ера останува невозможна мисија.