Критичко игнорирање е најновиот модел и начин за борба против штетното влијание на информациите пласирани преку социјалните мрежи на интернет.

Photo by Michal Matlon on Unsplash

Интернетот е информативен рај и пекол во исто време. Неограничено богатство на висококвалитетни информации е достапно на нашите прсти, но преплавени од постојана низа неквалитетна, оттргнувачка, лажна и манипулативна содржина. Како можеме да развиеме „критичко игнорирање“ на таквите информации заедно со критичкото размислување.

На интернет, критичкото размислување не е доволно, мора да научиме и критичко игнорирање

Платформите што го контролираат пребарувањето беа зачнати во „грев“. Нивниот бизнис модел го продава нашиот најскапоцен и ограничен когнитивен ресурс: внимание.

Овие платформи работат „прекувремено“ за да го привлечат нашето внимание со пренесување информации што поттикнуваат љубопитност, лутина или гнев. Колку повеќе нашите очи остануваат залепени за екранот, толку повеќе реклами можат да ни прикажуваат и да го зголемат профитот за нивните акционери.

Затоа, не е изненадувачки што сето ова влијае на нашето колективно внимание. Анализата од 2019 година на хаштагови на Твитер, прашања на Google или коментари на Редит покажа дека во текот на изминатата деценија, стапката со која артиклите се зголемуваат и опаѓаат во популарноста се забрза.

Во 2013 година, на пример, хаштагот беше популарен на Твитер во просек по 17,5 часа, додека во 2016 година неговата популарност избледе по 11,9 часа. Поголемата конкуренција води до пократок опсег на колективно внимание, што води до уште пожестока конкуренција за нашето внимание – маѓепсан круг.

За да ја вратиме контролата, потребни ни се когнитивни стратегии кои ни помагаат да вратиме барем дел од автономијата и да не штитат од ексцесите, замките и информациските нарушувања на денешната економија на внимание.

Критичкото размислување не е доволно, потребно е и критичко игнорирање

Како што се наведува во учебниците, најдобрата когнитивна стратегија е критичкото размислување, интелектуално дисциплиниран, самонасочен и напорен процес кој помага да се идентификуваат валидни информации.

Image by rawpixel.com on Freepik

На училиште, учениците се учат внимателно да читаат и анализираат информации. Опремени на овој начин, тие можат да ги оценат тврдењата и аргументите што ги гледаат, слушаат или читаат. Нема за што да се жалите, способноста за критичко размислување е исклучително важна.

Но, дали е тоа доволно во светот на преоптоварување со информации и бликаат извори на дезинформации? Одговорот е „Не“, од најмалку две причини.

Прво, дигиталниот свет содржи повеќе информации од сите светски библиотеки заедно. Голем дел од тоа доаѓа од непроверени извори и нема сигурни показатели за кредибилитет. Критичкото размислување низ сите информации и извори што ги среќаваме целосно би нè парализирало, бидејќи никогаш нема да имаме време всушност да ги прочитаме вредните информации што внимателно ги идентификуваме.

Бизнисот и политичките партии се креаторите на лажни вести – медиумската писменост лекот?

Второ, инвестирањето критичко размислување во извори што требаше да се игнорираат значи дека трговците со внимание и злонамерните актери го добија она што го сакаа – нашето внимание.

Значи, какви алатки имаме на располагање освен критичко размислување? Група професори од Институтот Макс Планк, Универзитетот Стенфорд и Универзитетот во Бристол тврдат дека колку што ни е потребно критичко размислување, потребно ни е и критичко игнорирање.

Критичкото игнорирање е способноста да изберете што да игнорирате и каде да ги вложите вашите ограничени капацитети за внимание. Критичкото игнорирање е повеќе од едноставно не обрнување внимание – тоа е за практикување свесни и здрави навики во услови на преоптоварување со информации.

Критичко игнорирање за да се направи управувањето со информации изводливо

Авторите веруваат дека тоа е една од основните компетенции за сите луѓе во дигиталната ера. Без него, ќе се удавиме во морето од информации што, во најдобар случај, го одвлекуваат вниманието. Во најлош пак се погрешни и штетни.

Авторите советуваат три главни стратегии за критичко игнорирање. Секој од нив реагира на различен тип на штетни информации.

Во дигиталниот свет ни се нуди алатка која има за цел да не поттикне да бидеме „архитекти на сопствениот избор“ со прилагодување на информациската средина на начин кој најмногу ни одговара и што го ограничува наметнувањето на содржината. Можеме, на пример, да ги отстраниме известувањата што го одвлекуваат вниманието. Можеме да поставиме временска рамка во која добиваме пораки и на тој начин да си обезбедиме простор за работа или дружење. Овој тип на стратегија, исто така, ни помага да ја преземеме контролата врз нашите дигитални преференци, на пример, со ограничување на употребата на нашите лични податоци за целни рекламни цели.

Image by wayhomestudio on Freepik

Латералното читање е стратегија која им овозможува на луѓето да имитираат како професионалците за проверка на фактите го одредуваат кредибилитетот на информациите на интернет. Ова значи отворање нова картичка и барање информации за организацијата или поединецот зад страницата пред да се нурне во нејзината содржина. Само по проверка на интернет, вештите пребарувачи оценуваат дали текстот е достоен за внимание.

Проверете го интернет преку интернет

Значи, пред да почнеме критички да размислуваме за содржината, првиот чекор е да ја игнорираме атрактивноста на страницата. Пред сè да провериме што другите имаат да кажат за нејзините наводни фактички докази. Така, ова странично читање ни помага да го провериме интернетот преку Интернет.

Подгответе се за реалистични, а лажни видеа кои би можеле да го преплават интернетот

Повеќето студенти не успеваат во оваа задача. Претходните истражувања покажуваат дека, кога одлучуваат дали да му веруваат на изворот, студентите (како и универзитетските професори) го прават она што ги научиле годините на школување – тие внимателно читаат. Внимание продавачите, како и продавачите на дезинформации се воодушевени.

На интернет, изгледот може да измами. Освен ако некој нема опширно познавање, често е многу тешко да се сфати дека локација исполнета со наводно сериозни истражувања продава невистини за климатските промени или вакцините или некоја од плејадата историски теми, како што е Холокаустот. Наместо да се заглават во известувањето на страницата и неговиот професионален дизајн, професионалците за проверка на факти се впуштаат во критичко игнорирање. Тие ја оценуваат страницата така што ќе ја напуштат и прво ќе се вклучат во странично читање.

Една од главните стратегии што ја користат оние што негираат науката е да го привлечат вниманието на луѓето преку создавање очигледна дебата каде што нема. Стратегијата „не ги храни троловите“ советува да не се реагира директно на тролањето. Спротивставете се да дебатирате или да ги убедите. Се разбира, оваа стратегија на критичко игнорирање е само првата линија на одбрана. Треба да се надополни со блокирање и пријавување на тролови и транспарентна политика за модерирање на содржината на платформата, вклучително и обелоденување.