Што им недостига на младите во Македонија за да останат?

Не бараат само повисоки плати – бараат можност да изградат нормален и сигурен живот

За голем дел од младите во Македонија, прашањето не е само дали има работа, туку дали во земјата можат да изградат живот во кој ќе имаат пристојни приходи, сигурност, можност за напредување и чувство дека успехот зависи од нивниот труд, а не од партиска, роднинска или друга врска.

Тоа го покажуваат и резултатите од истражувањето Youth Study North Macedonia 2024. Дури 68 отсто од младите изјавиле дека имаат желба да се иселат во странство. Најголемата причина не е само платата. На прво место е желбата за подобар животен стандард.

Подобрување на животниот стандард е причина за иселување кај 30,5 отсто од младите, додека 14,2 отсто ја наведуваат повисоката плата. Корупцијата и клиентелизмот се трета најчеста причина, со 12,9 отсто, а подобрите можности за вработување се на четврто место, со 9,9 отсто.

Овие податоци покажуваат дека проблемот е многу поширок од платата.

Младите сакаат да можат да го испланираат својот живот

За еден млад човек, добрата работа не значи само месечен приход. Таа значи можност еден ден да изнајми или купи стан, да создаде семејство, да има слободно време, да напредува професионално и да знае дека неговата иднина не зависи од случајноста.

И самото истражување покажува дека младите како особено важни ги издвојуваат независноста, успешната кариера, создавањето семејство и преземањето одговорност.

Младите сè уште немаат доволно влијание врз образовните политики, предупредува UNESCO

Токму затоа, кога зборуваат за подобар живот, тие всушност зборуваат за сигурност и предвидливост.

„Без врска“ да може да се успее

Еден од најголемите проблеми е недовербата во системот.

Корупцијата и клиентелизмот се меѓу главните причини поради кои младите би ја напуштиле земјата. Истражувањето покажува дека младите со најголема желба за иселување не се нужно определени според возраста, образованието или финансиската состојба, туку во голема мера според незадоволството од општествените појави и ниската доверба во институциите.

Тоа значи дека дури и млад човек кој има образование и работа може да размислува за заминување ако верува дека за напредување е потребна „врска“.

Образованието – диплома без доволно сигурност

Друг сериозен проблем е образованието.

61 отсто од младите се незадоволни од квалитетот на образованието, додека 69 отсто сметаат дека оценките можат да се „купат“ во образовните институции.

Ова отвора едно суштинско прашање: дали образовниот систем ги подготвува младите за реалниот пазар на труд?

На младите им се потребни повеќе практична работа, стручни вештини, пракса во компании, современи дигитални знаења и подобра врска меѓу образованието и потребите на економијата.

Проблемот не е само во Скопје

За оние од помалите градови проблемот е уште покомплексен

Многумина не сакаат нужно да заминат од Македонија. Тие прво сакаат да заминат од својот град затоа што таму не гледаат доволно можности.

Ако во еден град нема доволно добро платени работни места, културни и спортски содржини, простори за дружење, можности за младинско претприемништво и квалитетен јавен живот, младите природно ќе бараат друга средина.

Затоа политиката за задржување на младите не треба да биде само национална. Таа мора да биде и локална.

Најголемите стравови се поврзани со иднината

Интересен е уште еден резултат од истражувањето: младите се релативно оптимистични кога станува збор за сопствената иднина, но многу попесимистични кога зборуваат за иднината на македонското општество.

Околу 70 отсто ја замислуваат својата лична иднина како подобра од сегашноста, но само 28,6 отсто очекуваат дека македонското општество ќе има подобра иднина во следните десет години.

Тука можеби се крие и најголемиот проблем.

Младите веруваат во себе, но не доволно во системот околу себе

Што тие го гледаат како најголеми проблеми на државата?

Според истото истражување, младите како најголеми потенцијални проблеми во следната деценија ги издвојуваат корупцијата, заминувањето на квалификуваната работна сила, квалитетот на јавните услуги како здравството и образованието и невработеноста.

Тоа покажува дека младите не бараат привилегии. Тие бараат држава која функционира.

Бараат да можат да се вработат без партиска книшка, да добијат квалитетно образование, да имаат пристап до здравство, да живеат во безбедна средина и еден ден да создадат семејство без постојано чувство дека подобар живот ги чека некаде надвор.

Млад вработен – колку е лесно да стигнете до просечната плата од 50.000 денари?

Прашањето повеќе не е „зошто младите заминуваат?“

По сите овие податоци, прашањето можеби треба да биде поинакво:

Што треба да направиме за млад човек да нема потреба да замине за да го добие она што го бара?

Младите очигледно веќе не бараат совршена држава

Бараат фер држава.

Држава во која добрата работа се добива со знаење и труд, а не со врски. Во која образованието вреди. Држава во која институциите им служат на граѓаните. Во која платата овозможува нормален живот.

И можеби најважно од сè – држава во која млад човек може на 25 или 30 години да направи план за својот живот и да верува дека тој план може да се реализира токму тука.

Тоа е, всушност, најголемиот предизвик за Македонија! Не само да ги спречи младите да заминат, туку да им даде доволно силна причина да останат.

Иселувањето не е само економско прашање. Тоа е комбинација од животен стандард + работа + фер институции + стабилност.