На Нова година си посакуваме се најдобро, но во себе донесуваме и одлуки да смениме некои навики кои мислиме дека се лоши. Истражувањата покажуваат деке тие одлуки најчесто не ги реализираме, и не „држат“ до 19 јануари.

Photo by HyggeLab Concept on Unsplash

Во одреден момент од нашите животи, во овој период од годината, сите сме донесувале одлука дека ќе промениме нешто во нашите животи во наредната година. Сепак, најчесто се откажуваме од повеќето од одлуките.

Неодамнешното истражување покажа дека 58 отсто од населението (30 милиони возрасни во Обединетото Кралство) имале намера на Нова година да  донесат некаква одлука, да си постават цел за 2023 година. Повеќето цели, се разбира, се однесуваат на здравјето и парите.

Меѓутоа, студијата на околу 800 милиони корисници на фитнес апликацијата Strava покажа дека речиси 80 отсто од луѓето кои ќе донесат новогодишна одлука до 19 јануари се откажуваат од неа и се враќаат на старите навики.

Оваа луда желба за само-подобрување во декември и јануари е она што го фасцинира д-р Џон Норкрос. Тој се смета за„татко“ на истражувањата за новогодишните одлуки.

Никој не може да го „спаси светот“, но секој може да го промени

Д-р Норкрос спроведе истражување за новогодишните одлуки уште во 1980-тите. Околу 40 отсто од 200-те волонтери останаа на својата одлука и по шест месеци. По две години процентот падна на 19 отсто. Експериментот уследи во деведесеттите на случаен примерок од 159 луѓе со искажана желба да се сменат и 123 без неа. Тој повторно откри дека околу 40 отсто од испитаниците ја следеле одлуката.

Зошто се откажуваме од новогодишните одлуки?

Кетрин Милкман, професорка на Универзитетот во Пенсилванија во САД, исто така спроведе неколку експерименти.

Photo by Ben Koorengevel on Unsplash

„На датуми како Нова Година, луѓето се дополнително мотивирани да се справат со своите цели. Тогаш  чувствуваат дека можат да свртат нов лист и да се ослободат од минатите неуспеси.

Можеби сте сакале да се откажете од пушењето, да станете фит или да почнете да легнувате во разумно време, но не сте. Нов почеток како Нова Година ви овозможува да ги вратите тие погрешни чекори во последното поглавје и да си кажете: „Тоа бев стариот јас, но новиот јас ќе биде поинаков“, објаснува професорката Милкмен.

Но, зошто толку многу луѓе сè уште не успеваат во овој годишен ритуал? Има многу малку литература на оваа тема.

Истражување на оваа тема има и Пер Карлбринг, професор по психологија на Универзитетот во Стокхолм. Тоа покажа дека ефективноста на одлуките зависи од тоа како се формулирани.

Интелигенција е само потенцијал – емоциите командуваат!

Професорот Карлбринг објаснува дека: „Во многу случаи, преформулирањето на целта може да помогне. На пример, ако вашата цел е да престанете да јадете слатки за да изгубите тежина, најверојатно ќе бидете поуспешни ако наместо тоа кажете „Јадам овошје неколку пати на ден“. Потоа заменете ги слатките за нешто поздраво. Тоа веројатно ќе значи дека ќе се држите до вашата одлука. Не можете да го избришете однесувањето, но можете да го замените со нешто друго“.

Најчесто посакуваме здравје, среќа и пари

Проф. Прагја Агарвал од Универзитетот Лафборо во Обединетото Кралство има поинакво објаснување: „Една од главните причини зошто ветувањата пропаѓаат пред крајот на јануари е тоа што тие се нејасни. Тие се за немерливи квалитети како да се биде поздрав, посреќен (без да се дефинира што значи тоа) или да се заработат повеќе пари (без да се смисли сума или план)“.

Photo by Alexander Grey on Unsplash

Размислуваме за целта, а не за процесот

Исто така, често си поставуваме недостижни цели затоа што сакаме да се тестираме. Постои инхерентен парадокс – наречен „парадокс на напор“ – во тоа колку нашиот мозок ја сака идејата за напор, а во реалноста тоа му е непријатно. Сакаме да мислиме дека предизвикувајќи се себеси да постигнеме тешка цел ќе направиме да се чувствуваме поисполнети.

Друга причина за ова е што доживуваме исклучување со нашите идни јас – ние сме пристрасни кон сегашноста. Тешко ни е да замислиме со какви тешкотии ќе се соочи нашата иднина во обидот да ги постигнеме овие резолуции.

Мислиме на крајната точка што ја сакаме сега, во сегашноста, но не и на процесот или патувањето до таму. Со толку тесен фокус, лесно е да се визуелизира оваа крајна точка како поблиска отколку што е кога ќе почнеме да работиме кон неа.